5/2012
Obrazek ilustrujący tekst Noty o książkach

Noty o książkach

 

Monografia Zofii Jasińskiej poświęcona artystom ze spowinowaconych rodów Rapackich i Leszczyńskich robi na czytelniku niemałe wrażenie. Szacunek budzi rzetelność, zakres przeprowadzonych kwerend i rozmiar rozprawy. Widać, że autorka zdobywała szlify u boku niezwykłych mistrzów. Dysertację doktorską o Kazimierzu Kamińskim napisała pod kierunkiem profesora Zbigniewa Raszewskiego. Pracując zaś w Muzeum Teatralnym, była w gronie najbliższych współpracowników Józefa Szczublewskiego. Jedna z jej licznych publikacji (ogłoszony w roku 1976 Żywot Kazimierza Kamińskiego) skonstruowana została w formie przypominającej biografie pisane przez tegoż uczonego. Owe historycznoteatralne żywoty charakteryzowały diachroniczny układ, kojarząca się z gawędą żywa narracja i częste cytaty z najróżniejszych źródeł (m.in. recenzje, korespondencja). Jak się jednak okazało, gatunek ten ma swoje ograniczenia. O ile lektura biografii Modrzejewskiej czy Osterwy daje czytelnikowi ogromną przyjemność, o tyle napisany w podobnym gatunku Teatr Wielki w Warszawie 1833–1993 nieszczególnie skłania do ciągłej lektury. Kalendaryczny układ faktów powoduje, że tom ów sprawdza się raczej jako kompendium, zresztą wartościowe, takie, w którym czytelnik odnaleźć może informacje o konkretnych wydarzeniach.
Powyższe uwagi odnieść można do sagi napisanej przez Zofię Jasińską. Autorka postanowiła opowiedzieć historię dwóch wybitnych rodów aktorskich jako splecione ze sobą przypadki ich członków. Książkę zbudowała z ośmiu rozdziałów ukazujących losy kolejnych pokoleń w następujących po sobie epokach. Taki układ sprawia, że książka nie należy do łatwych w odbiorze. Zwłaszcza że przypadki wszystkich familiantów ukazywane są w sposób równoległy. Z jednego akapitu dowiadujemy się, co w danym czasie porabiał Wincenty Rapacki, a w trzech następnych mowa o Bolesławie Leszczyńskim, o Róży Rapackiej i o Jerzym Leszczyńskim. Książka kojarzy się zatem z drzewem genealogicznym o niezwykle zaplątanych gałęziach. Na szczęście przy kolejnych akapitach umieszczono marginalia, dzięki którym można się dowiedzieć, komu poświęcony jest dany fragment. Pozwala to także na czytanie książki jako biografii jednego z jej bohaterów.
Szkoda, że monografia nie ma bardziej syntetycznego charakteru. Ale i w obecnym kształcie przybliża czytelnikowi istotne zjawisko rodów aktorskich. W dziewiętnastym wieku takie artystyczne rodziny odgrywały niezwykłą rolę. Ich potomkowie zdobywali rzemiosło teatralne z pomocą swoich bliskich. Nie bez znaczenia w karierze była pozycja rodziców czy dziadków. Artystyczna atmosfera domów pozwalała zresztą na rozwój rozmaitych talentów. Tak było z potomkami wielkiego Rapackiego. Jego syn i imiennik odziedziczył po ojcu zdolności nie tylko aktorskie, ale i literackie. Inny syn, Józef, był uznanym malarzem. Z kolei Adam, syn Wincentego-juniora, działał jako śpiewak i dyrygent.
W tle historii opowiadanych przez Zofię Jasińską ukazuje się obraz kilku epok, życie scen zarówno tych w ważnych ośrodkach teatralnych, jak i tych na prowincji. Książka wypełniona jest drobiazgowymi informacjami dotyczącymi repertuaru czy też mniej znanych adeptów sztuki scenicznej. Dzięki temu przydatna może być dla osób badających rozmaite zagadnienia historycznoteatralne.
Wartość opracowania podnoszą dziesiątki ilustracji. Część z nich to barwne podobizny w większym formacie (m.in. portret Wincentego Rapackiego jako Hamleta namalowany przez Karola Millera czy podobizna Honoraty Leszczyńskiej pędzla Józefa Rapackiego). Niezwykle wreszcie przydatny okazuje się aneks w postaci tablicy genealogicznej. Umożliwia on bowiem zorientowanie się w rodzinnych relacjach poszczególnych artystów.

Zofia Jasińska
Na scenie teatru i życia. Saga rodu Leszczyńskich-Rapackich
Oficyna Wydawnicza Errata
Warszawa 2010