5/2012

Noty o książkach

 

Katalog zbiorów Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, zatytułowany Teatralia Stanisława Wyspiańskiego, to nie tylko przegląd eksponatów znajdujących się w muzeum, lecz również kompendium wiedzy o twórczości Wyspiańskiego. Czytelnik ma szansę zapoznać się z jedną z najliczniejszych. i najcenniejszych tego typu kolekcji muzealnych w Polsce.
Katalog rozpoczyna się od obszernego wstępu, w którym zaprezentowany został życiorys artysty. Autorki chcą przede wszystkim podkreślić fakt, że Wyspiański jest równocześnie malarzem i dramaturgiem – teoretykiem i praktykiem teatralnym, autorem sztuk i scenografem, wizjonerem i nowatorskim artystą. Ważnymi wątkami są powiązania Wyspiańskiego z rodzinnym Krakowem oraz aktywność na scenie Teatru Miejskiego w Krakowie i we Lwowie. Wstęp bardzo dobrze koresponduje więc z drugą częścią katalogu, gdzie autorki zarysowują historię realizacji scenicznych dramatów w latach 1897–1905. Natomiast w kolejnej części umieszczają muzealne eksponaty, a więc obszerną dokumentację każdego z tych przedstawień. Zgromadzone i uporządkowane rekwizyty (zdjęcia, projekty scenograficzne, rysunki kostiumów) stanowią dopełnienie wstępu.
Katalog składa się z jedenastu rozdziałów, każdy z nich poświęcono innej inscenizacji dramatu Wyspiańskiego. Rozdziały poprzedzone są krótkimi wprowadzeniami, zbudowanymi w podobny sposób, a więc obejmującymi genezę dzieła, a także inscenizacji teatralnej. Ponadto każda z części posiada obszerną dokumentację dotyczącą realizacji dramatu na deskach teatrów. Kolekcja wystawionych eksponatów została podzielona na cztery grupy. Pierwszą z nich tworzą oryginalne prace Wyspiańskiego: szkice scenograficzne dekoracji, szkice kostiumów, rekwizytów, różnych detali, spis osób dramatu etc. Druga to notatki Wyspiańskiego na marginesach tablic z różnych albumów, dotyczących m.in. ukazania wzorów przemysłu domowego czy też dekoracyjności przedmiotów codziennego użytku na Podhalu. Wzory te stały się dla Wyspiańskiego inspiracją dla własnych prac scenograficznych. Trzecią grupę stanowią przedmioty wykonane według pomysłu artysty – kostiumy i rekwizyty. Czwarta grupa eksponatów obejmuje projektowane przez Wyspiańskiego różnego typu druki, takie jak na przykład afisz anonsujący odczyt Stanisława Przybyszewskiego, który połączony był z przedstawieniem Wnętrza Maeterlincka, lub menu bankietu pożegnalnego wydanego na cześć Tadeusza Pawlikowskiego. Są to materiały związane z uczestnictwem artysty w życiu kulturalnym Krakowa, ale nieodnoszące się do jego własnych dramatów. Do tej grupy należą również fotografie z wizerunkami aktorów w kostiumach, powstałe po prapremierach inscenizowanych utworów.
Nie każda dokumentacja spektaklu posiada wszystkie cztery kategorie eksponatów. Niektóre (tak jak Legenda I) prezentują na przykład tylko szkice dekoracji, a inne (jak Wesele) posiadają mnóstwo fotografii, zamienionych w karty pocztowe, przedstawiających aktorów grających w tym spektaklu. Każdy eksponat znajdujący się w katalogu został dokładnie opisany: projektom dekoracji towarzyszy komentarz, co przedstawiają, kostiumom – z czego się składają, fotografiom – kogo ukazują. W katalogu odnaleźć można również obszerną bibliografię dotyczącą artystycznej działalności Stanisława Wyspiańskiego.
Niniejsza publikacja przeznaczona jest dla wszystkich zainteresowanych aktywnością Wyspiańskiego na scenie, przedstawione eksponaty mogą zaś stać się uzupełnieniem wiedzy o jego dramacie. Katalog stanowi wirtualną podróż muzealną, a zbiory w nim przedstawione nie tylko ukazują historię dzieł dramatycznych modernistycznego artysty, ale również dobrze dokumentują teatr początku dwudziestego wieku.

 Teatralia Stanisława Wyspiańskiego
wstęp i opracowanie Małgorzata Pałka, Agnieszka Kowalska
Wydawnictwo Muzeum Historycznego Miasta Krakowa
Kraków 2011