Mam mentalność solistki

Mam mentalność solistki
Katarzyna Warnke / fot. Marlena Bielińska / Teatr 6. piętro
Pracowała z Lupą, Jarzyną, Garbaczewskim. A potem? „W pewnym momencie przestałam chodzić do teatru – mówi Katarzyna Warnke. – A wejście w show-biznes było z mojej strony całkowicie świadome. Zrobiłam to, żeby zdobyć popularność i wywalczyć finansową niezależność”. Dziś aktorka coraz śmielej wraca do teatru.

KATARZYNA TOKARSKA-STANGRET: Powiedziałaś po premierze Antropologii, którą niedawno wyreżyserowałaś w Teatrze 6. piętro, że Twoja kariera zatoczyła koło. Ale nie wchodzi się dwa razy do tej samej rzeki. Wracasz do teatru z innej pozycji. Pamiętasz jeszcze siebie z początku kariery teatralnej? 

KATARZYNA WARNKE: Doskonale. 

KTS: Jakie miałaś możliwości, będąc młodą aktorką?

KW: Miałam najlepsze warunki i bardzo świadomie je wybrałam. Studiowałam historię sztuki w Warszawie na UW, ale na aktorstwo zdawałam do Krakowa, bo zależało mi na takim profilu edukacji: pewnej poezji bycia na scenie, organiczności, głębi, nieoczywistości. Nie wyobrażałam sobie siebie w warszawskiej szkole. W ogóle nie byłam taką dziewczyną, taką „prosto z baletu”. Wydawało mi się wtedy, że w Warszawie przyjmują takie łanie, a potem jest ważne przede wszystkim słowo, które trzeba odpowiednio powiedzieć. Mnie to nie do końca interesowało, bo miałam już za sobą doświadczenie teatru ruchu.

KTS: Nie rozczarowałaś się?

KW: Szkoła krakowska była spełnieniem moich marzeń. Po prostu. Spotkanie z Krzysztofem Globiszem, o które sama zawalczyłam, było spełnieniem marzeń. Jerzy Trela był spełnieniem marzeń. I Wesele. Sceny, które robiliśmy w PWST. Po tym spektaklu Jerzy poprosił mnie do małej salki i powiedział: „No, Kasiu, nie wiem, czy byś chciała, ale będziemy z Kutzem robić w Starym Damy i huzary. To byś zagrała, przyszłabyś do Starego, co?”. To są właśnie takie magiczne momenty, kiedy nagle otwierają się drzwi.

Podobną chwilą było spotkanie z Krystianem Lupą. Sama się z nim umówiłam, bo chciałam poprosić go o pracę. Byłam już wtedy w Starym Teatrze, grałam główne role, ale czułam, że jeśli zgodzi się ze mną pracować, będzie to dla mojego aktorstwa przełomowe. Krystian przyszedł w południe, zamówił Campari, ja cappuccino. Nie zdążyliśmy nawet nic wypić. Otworzyłam usta, chciałam zacząć rozmowę, a on rzucił w tym swoim krakowskim zaśpiewie: „No, chcę z tobą pracować”. I właściwie było po spotkaniu. A potem nastąpiły dwa lata Factory 2. Wspaniałe.

Instalacja Live Factory 2. Warhol by Lupa / fot. Beata Zawrzel / REPORTER

KTS: I w tym samym czasie Grzegorz Jarzyna. W Warszawie.

KW: Chwilę później zapukałam do TR Warszawa, będąc przekonana, że nikt tam nie będzie wiedział, kim jestem. Po prostu zadzwoniłam do Piotra Gruszczyńskiego i zaczęłam się przedstawiać. Okazało się, że on wie, kim jestem, widział mnie na scenie i ceni to, co robię. Chyba więc nigdy nie brakowało mi pokory w takich sytuacjach, ale było też ogromne pragnienie, żeby iść dalej. Czułam, że muszę wyjść poza Kraków, że ta widownia mnie trochę usypia. Nie tyle spektakle, ile publiczność, z którą po kilku latach zdążyliśmy się poznać i czułam, że nie oczekuje się ode mnie czegoś więcej.

Mogłabym oczywiście jeszcze dostać jakieś główne role. Na przykład w sztukach Shakespeareʼa. Miałam zresztą zagrać Lady Macbeth u Wajdy, bo początkowo to mnie planowano do tej roli, ale potem się okazało, że dostał ją ktoś inny i skończyłam jako wiedźma. Moje role były, można powiedzieć, zawsze widoczne – mam takie szczęście, albo tak wybieram, albo tak jestem odbierana – ale myślę, że mogłabym bardziej się wykazać w rolach prowadzących, jak Hamlet na przykład. 

KTS: Hamleta nie zagrałaś, ale grałaś Stawrogina w Biesach Krzysztofa Garbaczewskiego we wrocławskim Teatrze Polskim.

KW: To mi pokazało, co znaczy mieć rolę prowadzącą. Szczególnie męską. To jest zupełnie inna klasa przeżycia. Jako Stawrogin miałam szansę mówić o świecie dużo szerzej niż w rolach kobiecych, w których porusza się głównie w kontekście uczuć, emocji, zwłaszcza w obrębie klasyki. Role męskie natomiast budowane są wokół rozumienia rzeczywistości w wymiarze etycznym, moralnym, filozoficznym – możliwego wtedy, gdy samemu się o sobie stanowi.

KTS: Mimo tych ograniczeń miałaś chyba poczucie sukcesu?

KW: Jakimś spełnieniem, szczytem był czas, gdy wyszłam nie tylko z Krakowa do Warszawy, ale też poza Polskę. W ciągu mniej więcej dwóch lat zrobiłam kolejno Lwa w zimie w Burgtheater w Wiedniu z Jarzyną, potem Factory 2 z Lupą w Starym Teatrze, a następnie T.E.O.R.E.M.A.T. i Między nami dobrze jest w TR Warszawa. Te spektakle równocześnie jeździły po świecie. Pamiętam, że w Dublinie ich drogi się przecięły: czekałam na zespół Factory 2 po pokazie T.E.O.R.E.M.A.T.-u. Było fantastycznie.

To był ogromny wysiłek, ale też możliwość spotkania z bardzo różną publicznością. Z ludźmi, którzy nie rozumiejąc polskiego, odbierali bezpośrednio to, co działo się na scenie. Więc również odczuwałam spełnienie czegoś, co przeczuwałam od początku: że aktorstwo wykracza poza słowo. Że słowo jest dopowiedzeniem, kodą wypowiedzi albo mostem, ale jest jeszcze całe ogromne pole do eksploracji, do spotkania z widzem poza tym, niezależnie od języka.

T.E.O.R.E.M.A.T., reż. Grzegorz Jarzyna / fot. Jan Rolke / FORUM

KTS: Sama jednak zrezygnowałaś z kontaktu z widzem, kiedy przestałaś wstępować w teatrze. 

KW: No tak. Wszystko zaczęło się od rozpadu zespołu twórców TR Warszawa i środowiska skupionego wokół Grzegorza Jarzyny. Między nami też załamały się relacje i zaczęłam być odsuwana od pracy. I nie dlatego, że reżyserzy nie chcieli ze mną pracować. Tak to ujmę. Wiem o kilku projektach, do których chciano mnie zaprosić, na przykład Miasto snu Lupy, ale byłam blokowana. Po okresie bycia właściwie numerem jeden, przez dwa lata tylko dogrywałam spektakle, jeszcze gdzieś wyjeżdżaliśmy, ale tak naprawdę nie miałam nic. Nie miałam pieniędzy, nie miałam zajęcia.

Wtedy zaczęłam pisać. Przyniosłam Grześkowi swój tekst, czyli Uwodziciela, z propozycją, że sama go wyreżyseruję. Ten tekst długo leżał na jego biurku. Jarzyna nie był zainteresowany, więc zaniosłam go do Nowego Teatru Krzysztofa Warlikowskiego i tam go zrealizowałam. Kiedy spektakl powstał, Grzegorz podziękował mi za współpracę. To było właściwie podsumowanie całej sytuacji. I od tamtej pory nie byłam w Teatrze Rozmaitości.

KTS: Nigdy? 

KW: Nigdy. I w ogóle przestałam chodzić do teatru. Po kilku latach wróciłam na scenę i pracowałam rok w Teatrze Studio, zrobiłam Wyznawcę oraz Berlin Alexanderplatz z Natalią Korczakowską. I dopiero wtedy tak naprawdę dotarło do mnie, jak bardzo to teatralne rozstanie złamało mi serce. Dlatego wejście w show-biznes było z mojej strony całkowicie świadome. Zaplanowałam je bardzo precyzyjnie. Feministyczny vibe, erotyka, moda – wszystko było przemyślane. To była kreacja, pewna postać. Zrobiłam to z dwóch powodów: żeby zdobyć popularność i wywalczyć sobie finansową niezależność.

KTS: A nie było trzeciego sposobu: kina?

KW: Przez ten teatralny czas przychodzili do nas reżyserzy filmowi, ale ja nigdy nie dostałam sensownej propozycji. Bywali na naszych spektaklach Krzysztof Krauze, Agnieszka Holland, byłam przez nich ceniona, dostrzegana, ale najwyraźniej nie mieściłam się w ich estetyce. Zresztą sama miałam poczucie, że bliżej mi do Antonioniego czy Viscontiego, a takich filmów się u nas nie robiło. Za to takie spektakle robił Grzesiek. Wystawiał Pasoliniego, ale właściwie estetycznie było to bliżej Viscontiego. Nie miałam więc takiego impulsu jak w teatrze, żeby pójść do tych reżyserów i zawalczyć o pracę z nimi. To musi być prawdziwe pragnienie, głębokie, bo tylko wtedy ktoś w nie uwierzy i ono ma szansę się spełnić.

Takiego pragnienia w kierunku kina nie miałam, bo nie widziałam takiego, które by mnie fascynowało. Zagrałam w serialu Lekarze i to była dobra praca aktorska. Ale to wszystko. Zrobienie sobie twarzy publicznej było dla mnie, w moim odczuciu wtedy, jedynym kołem ratunkowym, żebym była rzeczywiście spokojna o swój byt, niezależna. A po Uwodzicielu wiedziałam, że jeszcze nie jestem gotowa na reżyserowanie. 

KTS: Vega to też nie Visconti. Dlaczego przyjęłaś tę pracę?

KW: Mało tego, ja o nią zabiegałam. I tak, Vega jest chyba najdalej od Viscontiego, jak można być. I byłam tego świadoma. Ale jednocześnie po Pitbullu, w którym główną rolę zagrał mój ówczesny mąż, zobaczyłam, jaki impakt ma to kino, że staje się w mgnieniu oka kultowe, popkulturowo ikoniczne, że Vega używa języka filmowego, który porywa publiczność, i ja chciałam w tym wziąć udział, zrozumieć na sobie, co to znaczy. I nie tylko ja. Grał u Vegi Stuhr, grały Cielecka, Ostaszewska, Kulig… To naturalne, że aktorzy chcą przeżyć taki rodzaj intensywności w komunikacji z widzem. Dla nas to też jest porywające. A poza tym polskie środowiska sztuki długo miały problem z zaakceptowaniem istnienia popkultury i włączeniem jej jako jednego z narzędzi. Ja nie. Uważałam, że to błąd.

KTS: Takie filmy są trampoliną do świata gwiazd?

KW: Bywają. Choć ja już w tamtym momencie byłam tak zwaną gwiazdą. Sukces Botoksu i obu Kobiet mafii był zawrotny, nieporównywalny z Pitbullem. Wiele milionów widzów. W kinach. To oczywiście bardzo wzmocniło moją rozpoznawalność i do dzisiaj fala sympatii widzów z powodu tych filmów nie słabnie.

KTS: Wracasz do teatru jako reżyserka, nie aktorka. Myślałaś o powrocie do grania?

KW: Wchodzę we współpracę z Teatrem Miejskim w Gdyni i planuję powrót na scenę – na plaży. Punktem wyjścia będzie tekst Uwodziciela, ale chciałabym też wzbogacić go o inne moje teksty i napisane przeze mnie piosenki. Planujemy premierę na sierpień przyszłego roku. Może to jednorazowe, a może nie, jeszcze nie wiem. Ale na pewno chcę pozbyć się czegoś w rodzaju traumy. Kiedy występowałam w Berlin Alexanderplatz, byłam potwornie nieszczęśliwa zarówno na scenie, jak i w kulisach, i kompletnie nie potrafiłam sobie z tym poradzić. A przecież moje życie przez lata toczyło się między garderobą a sceną i bardzo ten świat kochałam. Po dramatycznym odejściu z Rozmaitości coś jednak we mnie pękło. I nie potrafiło się odbudować.

KTS: Czas uleczył rany?

KW: Ożyłam dzięki studentom. Ni stąd, ni zowąd. Helenka, moja córka, miała niecałe trzy latka i nagle pojawili się trzej studenci z Akademii Teatralnej: Maciej Łączyński, Adam Szustak i Dominik Rubaj, którzy po prostu poprosili mnie o współpracę. Gdzieś jakaś moja legenda teatralna cały czas pracowała, choć bardziej widoczna była ta związana z Vegą. To było niezwykłe dla mnie w tamtym momencie, że ktoś mi przypomina o mojej pracy w teatrze.

Men’s Talk, reż. Katarzyna Warnke / fot. Zuzanna Mazurek / AT w Warszawie

KTS: I to osoby młode.

KW: Chyba tylko jeden z nich widział mnie kiedyś na scenie, jeszcze jako dziecko. Dla tych młodych ludzi wszystko, co robiłam w teatrze, było już właściwie zamierzchłą historią. Przyszli jednak do mnie i powiedzieli, że chcą pracować tak jak u René Pollescha, i przynieśli Kalifornię/Grace Slick. Powiedziałam wtedy: „Tak nie zrobimy, bo Pollesch nie traktował swoich tekstów jak literatury do wystawiania. To było zrobione z konkretnymi aktorami i dla nich. Ale możemy powtórzyć ten gest. Spróbować napisać własny tekst”. I zaczęliśmy od razu na tym pierwszym spotkaniu od krytycznego czytania Kalifornii. Zaczęliśmy to nagrywać. Zarejestrowaliśmy mnóstwo takich rozmów. Maciej Jaszczyński, wtedy student reżyserii, przy naszym projekcie w roli asystenta, spisał te rozmowy i z tym materiałem wyjechałam do Krakowa, wynajęłam pokój niedaleko Starego Teatru i tam złożyłam to wszystko w spektakl.

KTS: Sąsiedztwo Starego Teatru było, jak rozumiem, znaczące? 

KW: Lubię też ten hotel, jest znakomity. (śmiech) Ale tak, to było znaczące. Tam się urodziłam teatralnie. Musiałam wrócić, odbić się od czegoś, co było u mnie pierwsze. Ta przygoda w Akademii Teatralnej trwała pół roku. Były warsztaty, były też kryzysy. Kiedy weszliśmy na scenę, okazało się, że studenci warszawskiej szkoły niewiele mają wspólnego z performatyką. Potrafili pięknie o niej mówić, ale byli przyzwyczajeni do myślenia, że aktor powinien wszystko wiedzieć zawczasu i kontrolować każdy element.W pewnym momencie powiedziałam: albo uczymy się od początku, albo zamykamy projekt, bo inaczej nie ma to sensu – musimy mieć wspólne cele. To byli studenci uznawani za gwiazdy szkoły, więc pod koniec studiów trudno im było przyjąć taką krytykę i zacząć jeszcze raz. A jednak to zrobili. I to było naprawdę wzruszające.

KTS: W dyplomie trzeba sobie radzić z bardzo skromnym budżetem.

KW: To nawet nie był dyplom. Tylko przedstawienie okołodyplomowe. Zrobiliśmy Men’s Talk za dwa tysiące złotych, bo tyle dostaliśmy na scenografię. Na szczęście miałam wokół siebie przyjaciół, którzy tak jak i ja pracowali przy tym przedstawieniu pro publico bono: Lubomir Grzelak przygotował muzykę, Jacqueline Sobiszewski światła, Tomasz Wygoda ruch, a MMC kostiumy. Dzięki temu wszystko było naprawdę jakościowe. I chyba między innymi dlatego graliśmy to na Venice Open Stage – co było bardzo ciekawym doświadczeniem, edukacyjnie też niesamowitym dla studentów, żeby energetycznie wypełnić duży plac. Graliśmy w Brukseli na Kongresie Kobiet i spektakl wywołał niesamowitą dyskusję. I potem nie pojechałam do Bratysławy, bo miałam problem z nogą, ale tam dostaliśmy Grand Prix na Międzynarodowym Festiwalu Szkół Teatralnych Istropolitana. Wtedy w Akademii pracowała Katarzyna Renes i to dzięki niej podróżowaliśmy.

KTS: Czyli masz dwa tysiące, ale masz też znajomości, zarówno z tego pierwszego, teatralnego życia, jak i z drugiego, show-biznesowego. Zamierzasz z tego korzystać przy robieniu własnych fajnych projektów?

KW: Domyślam się, że Dzień Dobry TVN nie zaprasza wielu reżyserów, ale zaprosiło mnie. Korzystam z tego. Korzystam też z tego, że się z teatru nie utrzymuję, to daje mi pewną swobodę, poczucie wolności, które dla mnie jako artystki jest bardzo ważne.

Mam teraz trzy teatralne teksty gotowe do realizacji, a w szufladzie leżą dwa projekty filmowe. Kiedy i za co miałabym to wszystko robić? To znowu kwestia finansowania artystów. Ja finansuję swoją pracę pieniędzmi, które zarabiam dzięki popularności i powiedzmy, że to daje mi spokój i przestrzeń. Kiedy córka jest u taty, zamykam się na kilka dni, zasłaniam okna, siedzę w ciemności, myślę, piszę. To jest największa korzyść. Bo jeśli chodzi o mnie jako artystkę, show-biznes w ogóle mnie nie zmienił.

KTS: Ale ambicjonalnie musiałaś odczuć to jako degradację, krok w tył w karierze… 

KW: Nie, jestem chyba zbyt spójna, żeby się czymś takim przejmować. Dla wielu byłam na początku jakąś dziewczyną znikąd, która nagle pojawiła się na czerwonym dywanie, ale mnie to raczej bawiło. W pewnym sensie była to też ucieczka.

Serial Artyści świetnie pokazuje chorobę, na którą zapadamy w teatrze: zamykamy się w bańce, a nasze życie kurczy się do sceny, garderoby i teatralnych korytarzy. To perspektywa bardzo wąska, choć konieczna, żeby to robić. Uprawianie teatru artystycznego, że tak to nazwę, wymaga całkowitego oddania. Tymczasem poza teatrem są podróże, pieniądze, większe możliwości, rodziny, pasje i zainteresowania. W teatrze te możliwości są często bardzo ograniczone. Do tego dochodzi skłonność tego środowiska do mitologizacji przestrzeni teatralnej i to chyba bywa szkodliwe, ale rozumiem, skąd się bierze. Generujemy to trochę z miłości do teatru, a trochę, żeby przetrwać. 

Mam wrażenie, że w pewnym sensie uratowała mnie ta moja ucieczka… Zachowałam swoją pasję do teatru. Bo gdybym, po tym wszystkim, co osiągnęłam w Starym Teatrze i Rozmaitościach, miała od nowa szukać dla siebie miejsca, byłoby mi z tym bardzo trudno. Raz byłam w sprawie pracy u Jana Englerta, ale bez przekonania, bo nie byłam pewna, czy odnalazłabym się w Teatrze Narodowym. Zawsze szłam ścieżką swoich pragnień teatralnych. To mi się naprawdę długo udawało – spełniać marzenia. Więc ja uratowałam w sobie wszystko, co chciałam. Ten świat we mnie jest zawsze żywy.

KTS: Zostałaś jednak odrzucona przez środowisko.

KW: Ten dystans, jaki mam dzisiaj do środowiska, też uratował moją miłość do niego. Choć wiem, że byłam postrzegana w pewnym momencie jako zdrajczyni. I w ogóle nie boję się tego tak mocno nazywać, bo byli tacy w Teatrze Studio, którzy nie podawali mi ręki.

KTS: Jeszcze kilka lat temu deal show-biznesu i teatru spotykał się z bardzo dużą krytyką. Teraz to może trochę się zmieniło?

KW: Być może. Tylko że u mnie nie ma żadnego dealu. Ja nie jestem żadnym dealem. Czepiam się tego słowa dlatego, że świadomie pozwoliłam sobie na show-biznes i także w tej przestrzeni jestem bezkompromisowa, bo to odbyło się na moich warunkach. Nie zgadzam się na półśrodki.

Katarzyna Warnke w czasie prób do Men’s Talk / fot. Zuzanna Mazurek / AT w Warszawie

KTS: Gdybyś poszła tamtą ścieżką kariery teatralnej, która się przerwała, nigdy nie zdobyłabyś podobnej niezależności? 

KW: Wydaje mi się, że ja po prostu nie umiem być zależna. Już na początku kariery miewałam trudne sytuacje, z Grabowskim czy Wajdą. Trafiałam na dywanik. Kiedy Wajda po zaproponowaniu mi Lady Macbeth obsadził mnie jako jedną z wiedźm, zaproponował na pierwszej próbie, że będziemy gotować w kotle. Przerażona wyskoczyłam: „Chyba pan żartuje”. Skończyło się dywanikiem. Ale kotła nie było potem w przedstawieniu.

Nigdy nie potrafiłam wtopić się w zespół czy środowisko. Mam mentalność solistki i miałam szczęście – albo to sobie wywalczyłam – że mogłam tak pracować z Lupą, a później z Jarzyną. I jak mnie ktoś inaczej traktuje, to ja rezygnuję. Myślę, że gdybym się zgodziła na coś innego, ostatecznie by mnie to złamało. Kiedy skończyła się moja droga z Jarzyną, a współpraca z Lupą nie rozwinęła się dalej w naturalny sposób, to zrezygnowałam. Chcąc zachować siebie, to, kim jestem. 

KTS: Wejście do show-biznesu to był wybór albo-albo?

KW: Kiedyś w Teatrze Studio ktoś próbował mi dopiec, mówiąc, że widział moje mieszkanie na Pudelku. Odpowiedziałam, że na Pudla nie zaglądam, ostatnio czytam Bernharda i o tym mogę porozmawiać. I właściwie to kończy dyskusję. 

Wiem, czym jest show-biznes. Te mechanizmy zostały nazwane dawno temu, już przez Warhola. A prasa brukowa funkcjonuje przynajmniej od początku XX wieku. Dla artysty, także z perspektywy teatru, to tylko narzędzie. Z którego zresztą powszechnie na świecie się korzysta. Takie pojęcie gwiazdy jak u Warhola pojawiło się u Warlikowskiego czy Pollescha wielokrotnie. Pojawiały się Elizabeth Taylor, Marilyn Monroe. A czym ja jestem w kontekście show-biznesu? 

KTS: Zagrałaś zresztą kogoś takiego w Między nami dobrze jest.

KW: A potem trochę to zrealizowałam w życiu – śmieszna konsekwencja. Do roli Moniki bardzo intensywnie się przygotowywałam. Obejrzałam wszystkie dokumenty o Marilyn Monroe, do których mogłam dotrzeć, i zbudowałam dla niej konstrukcję psychiczną, która była straszna, bo człowiek musi pozbawić się tożsamości, wyłyżeczkować z siebie całą organiczność, żeby stać się nieludzkim spełnieniem cudzych pragnień, czystą projekcją. Więc ja doskonale miałam przemyślany ten temat. Nie kręci mnie w ogóle bycie rozpoznawalną, nigdy w to nie inwestowałam wewnętrznie. Cieszę się, że byłam dojrzałą osobą, artystką doświadczoną, skonstruowaną, kiedy stałam się popularna. Słuchałam radiowej Dwójki i czytałam dobre książki, a potem odhaczałam czerwony dywan, którego kwestie nigdy mnie nie zajmowały.

KTS: Nie przykleiła się do Ciebie łatka, która może utrudnić powrót do teatru?

KW: Raczej nie chodzi o żadną łatkę. Ten mój zwrot może być dla wielu osób nagły i niezrozumiały. Chyba muszę udowodnić swoje umiejętności. I właśnie to robię. Myślę, że mój sposób pracy może się okazać atrakcyjny, bo daje pewną gwarancję, na przykład jeżeli chodzi o rytm pracy i uważność na widza. Natomiast to właściwie jest zrządzenie losu. Przecież Men’s Talk i teraz Antropologia nie wzięły się stąd, że gdzieś sobie te projekty wydeptałam. One po prostu do mnie przyszły. I teraz w pewien sposób czuję się zobowiązana, żeby robić to dalej. 

KTS: Antropologię wyreżyserowałaś w Teatrze 6. piętro. Teatr działający na styku sztuki i biznesu to jest dobre miejsce dla twórczyni? 

KW: Dla mnie to było świetne doświadczenie, bardzo formatujące. Dostałam ten tekst jako propozycję i jednocześnie po raz pierwszy dostałam od dyrektora teatru zawodową propozycję pracy jako reżyserka. I od strony organizacyjnej naprawdę robiono wszystko, żeby nam pomóc. Pozwolono mi zebrać naprawdę fantastyczny zespół twórców i to było dla mnie podstawą działania: Natalia Kitamikado, Marek Adamski, Stasiu Zaleski, Baasch i Kama Wybieralska.

Ten element biznesu w teatrze ma też jakiś plus. Osobiście nie jestem zainteresowana biznesem w teatrze, ale zależy mi żywotnie na percepcji widza. I to od samego początku, odkąd pracuję na scenie. To jest kluczowe. Obca jest mi postawa, że jeżeli widz nie rozumie spektaklu, to jest po prostu za słabo przygotowany. Długo funkcjonowała ona również w sztukach wizualnych, ale dziś coraz częściej patrzy się na to krytycznie. Mam za sobą dwa lata historii sztuki na Uniwersytecie Warszawskim i wiem, jak bardzo przygotowanie potrafi zmienić sposób patrzenia, sama podczas tych studiów doświadczyłam przełomu. Dlatego jestem za edukacją, a jednocześnie mam głębokie przekonanie, że sztuka powinna działać przede wszystkim instynktownie. 

KTS: Czyli jaki to byłby teatr?

KW: Ja jestem za Shakespeare’em. To jest mój wzór. Teatr antyczny, potem Shakespeare, a potem sama nie wiem co, szczerze mówiąc. To my mamy zabiegać o uwagę, ale jednocześnie dzięki temu mamy szansę przeprowadzać widzów przez rzeczy czasami awangardowe czy bolesne i trudne. Natomiast pozyskanie tej uwagi jest kwestią poniekąd techniczną, pewnym know-how. I jeżeli tego brakuje, to znaczy, moim zdaniem, że jesteśmy nieprzygotowani do realizacji.

KTS: A co byś dziś powiedziała o awangardowych spektaklach, w których grałaś na początku? 

KW: Uważam, że bez awangardy nie ma sztuki. Ale dlaczego nie postawić sobie zadania, żeby naprawdę porwać widza? Krzysztof Garbaczewski często to potrafił. Nasza pierwsza współpraca przy Opętanych, kiedy po raz pierwszy pracowałam jako dramaturżka, właśnie taka była. Były w tym rozmach, dowcip, fantazja. Gombrowicz objawił się tam w najlepszej postaci. Spektakl wciągał, aktorzy byli świetni, a wszystko miało energię, która niosła zarówno premierową publiczność, jak i późniejszych widzów z Wałbrzycha.

Jeśli naprawdę rozumie się swoje rzemiosło, to umiejętność komunikacji z widzem jest częścią talentu. Niezbędną. Choć pewnie można się jej też nauczyć. Do pewnego stopnia. Spektakl tak naprawdę rodzi się dopiero przy spotkaniu z publicznością. Dlatego zawsze kochałam premiery. Lubię to napięcie. To są narodziny właśnie, z tym nagłym krzykiem życia, albo też z jego brakiem. Czasami to nasze teatralne dziecko nie może złapać oddechu i może nigdy nie złapie. Bo bywają spektakle martwe. Grane, ale martwe. 

Antropologia, reż. Katarzyna Warnke / fot. Jarosław Niemczak / Teatr 6. piętro

KTS: Nie brakuje Ci takich progresywnych procesów teatralnych, jak z Garbaczewskim czy Lupą? 

KW: Nie, bo ja tak pracuję przy każdej swojej roli, tego mi nie brakuje. Ostatnią moją postać wykreowałam najpierw jako scenarzystka. Mam na myśli film Rzeczy niezbędne w reżyserii Kamili Tarabury. I może to jest najtrudniejsza rzecz, jaką zrobiłam do tej pory. Więc w ogóle mi nie brakuje awangardy, bo mam wrażenie, że ja to zinternalizowałam. Wiem, że to niektórych boli, kiedy tak mówię, ale z Vegą pracowałam tymi samymi narzędziami. 

Zresztą powstał serial Aniela na podstawie scenariusza Pawła Demirskiego, wygląda na to, że silnie inspirowany Kobietami mafii i postacią, którą wykreowałam. Białe futerko, białe włosy, kontekst pani, która spada na dno, pewien styl gry – nawet Google się mylił przy podpisywaniu zdjęć (śmiech). Biorę to jako komplement.

Nie mam zastrzeżeń co do jakości swojego aktorstwa. Wydaje mi się też, że wciąż mam w sobie żywą awangardę w procesach. Nie wiem jeszcze, jaką jestem reżyserką, ale wyraźnie widzę powidoki ze spektakli, które robiłam z Lupą, Borczuchem, Jarzyną. Ciągle też chodzi mi po głowie ten antyk. Sama opcja, że teatr antyczny to właściwie stadion i że widz miał zostać porwany przez to, co się działo na scenie, a było to tylko referowane… Wydaje mi się, że chodzi o pewną magiczność, jakąś boską manipulację i to mnie intryguje, i tak bym chciała robić.

KTS: Czyli – wywoływać katharsis?

KW: Antropologia to był mój chrzest bojowy. Baasch, który robił muzykę do tego spektaklu, powiedział to w podsumowaniu naszej pracy i ja się z tym totalnie zgadzam. Nie znałam zespołu aktorskiego, technicznego ani systemu działania Teatru 6. piętro. Wiedziałam tylko, że nasze przedstawienie będzie inne niż te do tej pory wystawiane w tym miejscu i że przez to może mieć różny odbiór. Tekst jest amerykański, obwarowany prawnie, więc musiałam wystawić go od deski do deski. Ale poetyka, która tam powstała, już coś o mnie mówi. Choćby czerwona podłoga i bawełniany sufit, jak wcześniej w Men’s Talk, albo ciepłe światło, o które musiałam walczyć, bo wszyscy wolą pracować w zimnym. To jest chyba to myślenie o widzu. Chcę go pozyskać, uwieść, sprawić, żeby nam zaufał i dał się poprowadzić. Bo uwodzenie to dawanie przyjemności, ale jest w tym też coś ryzykownego. Żeby doszło do katharsis, trzeba przekroczyć pewną granicę, a nikt przecież nie robi tego chętnie. Teatr powinien takie przekroczenie oferować. Może mój sposób jest po prostu kobiecy?

Długo broniłam się przed takim myśleniem, ale gdy przeczytałam prozę Virginii Woolf, po raz pierwszy poczułam, że istnieje coś takiego jak kobieca narracja i potrafi być niezwykła. Bardziej subtelna, z ukrytą, raczej odczuwaną niż widoczną strukturą. I wydaje mi się, że właśnie coś podobnego udało mi się osiągnąć w Antropologii. Na razie chyba kluczem do tego, co robię, jest intymność. Zarówno w myśleniu o widzu, jak i w myśleniu o pracy z aktorem.

Katarzyna Warnke – aktorka, dramaturżka, scenarzystka i reżyserka. Ukończyła PWST w Krakowie. Przez lata była częścią zespołów Teatru Starego i TR Warszawa. Stworzyła kreacje w przedstawieniach Lupy, Jarzyny, Borczucha. Współscenarzystka i odtwórczyni głównej roli w filmie Rzeczy niezbędne w reż. Kamili Tarabury. Reżyserka przedstawień Men’s Talk w warszawskiej AST oraz Antropologia w Teatrze 6. piętro.

Katarzyna Tokarska-Stangret

Redaktorka, krytyczka teatralna, koordynatorka wydawnicza, zastępczyni redaktora naczelnego „Teatru”. Autorka słownika Pokój wyobraźni. Słownik Tadeusza Kantora / The Room of Imagination. A Tadeusz Kantor Dictionary (2015). Bada proces twórczy oraz sposoby jego archiwizacji.