Najlepszy, najlepsza, najlepsi w sezonie 2025/2026

Wybór krytyczek i krytyków.

Kamil Bujny (współpracownik „Teatru” i CzasuKultury.pl)

Przedstawienie: Little, reż. Gosia Wdowik, Wrocławski Teatr Pantomimy im. H. Tomaszewskiego

Teatr: Teatr Współczesny w Szczecinie – za zróżnicowany, solidny i atrakcyjny repertuar, odpowiadający i reagujący na bieżące problemy społeczne, a przy tym pozostający otwarty na poszukiwania formalne.

Nowy tekst wystawiony na polskich scenach: Mariusz Gołosz, pieśni piekarzy polskich, Teatr Telewizji

Reżyseria: Klaudia Hartung-Wójciak, Wichrowe Wzgórza. Love To Die, Teatr Polski im. H. Konieczki w Bydgoszczy

Występ/rola kobieca: Violetta Smolińska jako Emilia (Emi) Kurowska, Strach zżera duszę, reż. Jędrzej Piaskowski, Teatr Śląski im. S. Wyspiańskiego w Katowicach

Występ/rola męska: Rob Wasiewicz jako Młody, Magiczna rana, reż. Radosław Maciąg, Teatr Studio im. S.I. Witkiewicza w Warszawie

Dramaturgia: Patrycja Kowańska, Very Ibsen, reż. Dominika Knapik, Teatr Współczesny w Szczecinie

Scenografia: Agata Duda-Gracz, Memling, czyli historia końca świata, reż. Agata Duda-Gracz, Teatr Wybrzeże w Gdańsku

Kostiumy: Kamila Wdowska, Palaczka, reż. Piotr Mateusz Wach, Teatr Dramatyczny im. J. Szaniawskiego w Wałbrzychu – dźwięk lateksowych kostiumów aktorów i aktorek, imitujący skwierczenie palonych przez tytułową bohaterkę ciał, nawet po czterech miesiącach od obejrzenia spektaklu budzi we mnie poczucie obrzydzenia.

Reżyseria światła: Aleksandr Prowaliński, Prowadź swój pług przez kości umarłych, reż. Lena Frankiewicz, Teatr im. S. Jaracza w Łodzi

Choreografia: Anna Obszańska, Nowy wspaniały świat, Wrocławski Teatr Pantomimy im. H. Tomaszewskiego

Muzyka/reżyseria dźwięku: Agata Zemla, Little, reż. Gosia Wdowik, Wrocławski Teatr Pantomimy im. H. Tomaszewskiego

Książka o teatrze: Alicja Müller, Błaznujące ciała, Fundacja Terytoria Książki – to nie tylko pasjonujące studium zgłębianego przez autorkę zagadnienia (polityczno-emancypacyjnego potencjału tańca), lecz także pozycja, która uświadamia, jak szeroko można analizować i interpretować ruch oraz choreografię.

Nadzieja: Ewa Platt. Prowadź swój pług przez kości umarłych w Teatrze Narodowym w Warszawie dowodzi, że młoda reżyserka z powodzeniem realizuje własne, odważne pomysły. Jej inscenizacja powieści Olgi Tokarczuk wykracza poza dotychczasowe sceniczne interpretacje twórczości nagradzanej pisarki.

Skandal sezonu: Aroganckie i nieodpowiednie zachowanie Jana Klaty podczas 50. Opolskich Konfrontacji Teatralnych – zarówno wobec Piotra Dobrowolskiego, któremu w bezpardonowy sposób uniemożliwił prowadzenie pospektaklowego spotkania, jak i opolskiej publiczności. Widzowie i widzki nie przychodzą na festiwalowe dyskusje po to, by stawać się zakładnikami cudzych pretensji.

Michał Centkowski („Vogue Polska”, „Przegląd”)

Przedstawienie: Zamknij oczy Nel. W pustyni i w puszczy. Epilog, reż. Piotr Domalewski, Narodowy Stary Teatr w Krakowie

Teatr: Narodowy Stary Teatr w Krakowie

Nowy tekst wystawiony na polskich scenach: Piotr Domalewski, Zamknij oczy Nel. W pustyni i w puszczy. Epilog, Narodowy Stary Teatr w Krakowie

Reżyseria: Agnieszka Smoczyńska, Głos Potwora, Opera Bałtycka

Występ/rola kobieca: Dominika Kluźniak jako Janina Duszejko, Prowadź swój pług przez kości umarłych, reż. Ewa Platt, Teatr Narodowy w Warszawie

Występ/rola męska: Zbigniew Kaleta jako Ojciec-Hamlet, Mam coś w głębi nie do przedstawienia. HAMLET, reż. Remigiusz Brzyk, Narodowy Stary Teatr w Krakowie

Dramaturgia: Michał Kmiecik, Arkadius is dead, reż. Marcin Liber, Teatr im. S. Jaracza w Łodzi

Scenografia: Arek Ślesiński, Zamknij oczy Nel. W pustyni i w puszczy. Epilog, reż. Piotr Domalewski, Narodowy Stary Teatr w Krakowie

Kostiumy: Mateusz Jagodziński, Nowy wspaniały świat, reż. Anna Obszańska, Wrocławski Teatr Pantomimy im. H. Tomaszewskiego

Reżyseria światła: Monika Stolarska, Martwe natury, reż. Elsa Revcolevschi, Narodowy Stary Teatr w Krakowie

Choreografia: Zespół Wrocławskiego Teatru Pantomimy im. H. Tomaszewskiego, Nowy wspaniały świat, reż. Anna Obszańska

Muzyka/reżyseria dźwięku: Szymon Sutor i The Freuders (Aleksander Adamski, Piotr Wiśnioch i Maciej Witkowski), Trojanki, reż. Aleksandra Bielewicz, Teatr Powszechny im. Z. Hübnera w Warszawie

Książka o teatrze: Monika Kwaśniewska-Mikuła, #MeToo na rzecz przyszłości. Projekty artystyczne o przemocy (seksualnej) w teatrze, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego

Nadzieja: Teatr postironiczny Kamila Białaszka

Skandal sezonu: Ministerialne miliony przyznawane tym, którzy najgłośniej awanturują się w mediach. Choć to raczej z kategorii rozczarowań.

Piotr Dobrowolski (CzasKultury.pl)

Przedstawienie: Diabeł i dziewczyna, reż. Marcin Liber, Teatr Nowy im. I. Cywińskiej w Poznaniu

Teatr: Teatr Telewizji – ostatni sezon potwierdził rangę i znaczenie tej sceny, na której znalazło się miejsce nie tylko dla najbardziej istotnych i docenianych współczesnych produkcji, ale też dla artystycznego ryzyka i eksperymentu.

Nowy tekst wystawiony na polskich scenach: Michał Buszewicz, Daria Sobik, Oszuści, Teatr im. J. Kochanowskiego w Opolu

Reżyseria: Konrad Marek Cichoń, Pieścidełko. Teatr Narodowy nad Wartą, Teatr Polski w Poznaniu

Występ/rola kobieca: Anna Antoniewicz jako Maria Wojdan, Potok. Ćwiczenia ze wspólnoty, reż. Wiktor Rubin, Teatr im. S. Żeromskiego w Kielcach

Występ/rola męska: Rob Wasiewicz jako Harry Goldfarb, Requiem dla snu, reż. Jakub Skrzywanek, Teatr Studio im. S.I. Witkiewicza w Warszawie i Narodowy Stary Teatr w Krakowie

Dramaturgia: Patrycja Kowańska, Very Ibsen, reż. Dominika Knapik, Teatr Współczesny w Szczecinie

Scenografia: Stephanie Engeln, 7 samotności, reż. Robert Wilson, Teatr im. W. Horzycy w Toruniu i Narodowy Teatr Dramatyczny w Kownie

Kostiumy: Mirek Kaczmarek, Krzyżacy, reż. Jan Klata, Teatr im. S. Jaracza w Olsztynie

Reżyseria światła: Aleksandr Prowaliński, Little, reż. Gosia Wdowik, Wrocławski Teatr Pantomimy im. H. Tomaszewskiego

Choreografia: Zespół Wrocławskiego Teatru Pantomimy im. H. Tomaszewskiego, Little, reż. Gosia Wdowik

Muzyka/reżyseria dźwięku: Marcin Masecki za muzykę i premierowe wykonania na żywo w Requiem dla snu, reż. Jakub Skrzywanek, Teatr Studio im. S.I. Witkiewicza w Warszawie i Narodowy Stary Teatr w Krakowie

Książka o teatrze: Dobrochna Ratajczakowa, Dzieje komedii polskiej od XVI wieku do końca PRL-u, t. 1–2, Instytut Teatralny im. Z. Raszewskiego

Nadzieja: Teatr offowy. W słabym sezonie nadzieja na oddolne ożywienie teatru odradza się ze zdwojoną siłą.

Skandal sezonu: –

Dominik Gac („Teatr”)

Przedstawienie: Wieczne rodeo, reż. Anna Karasińska, Wrocławski Teatr Pantomimy im. H. Tomaszewskiego

Teatr: Wrocławski Teatr Pantomimy im. H. Tomaszewskiego

Nowy tekst wystawiony na polskich scenach: Mariusz Gołosz, pieśni piekarzy polskich, Teatr Telewizji

Reżyseria: Gosia Wdowik, Little, Wrocławski Teatr Pantomimy im. H. Tomaszewskiego

Występ/rola kobieca: Ewa Dziarnowska, This resting, patience, Malta Festival

Występ/rola męska: Robert T. Majewski jako Kazio, Muszenie, reż. Jagoda Szelc, Teatr Dramatyczny im. G. Holoubka w Warszawie

Dramaturgia: Radosław Maciąg, Konrad Hetel, Magiczna rana, reż. Radosław Maciąg, Teatr Studio im. S.I. Witkiewicza w Warszawie

Scenografia: Wiktoria Walendzik, Wichrowe wzgórza. Love To Die, reż. Klaudia Hartung-Wójciak, Teatr im. H. Konieczki w Bydgoszczy

Kostiumy: Rafał Domagała, Lubiewo, reż. Jędrzej Piaskowski, Wrocławski Teatr Współczesny

Reżyseria światła: Aleksandr Prowaliński, Little, reż. Gosia Wdowik, Wrocławski Teatr Pantomimy im. H. Tomaszewskiego

Choreografia: Janusz Orlik i zespół Teatru Klucz, Intro, Teatr Klucz im. W. Deneki w Poznaniu

Muzyka/reżyseria dźwięku: The Prodigy/Agata Zemla, Little, reż. Gosia Wdowik, Wrocławski Teatr Pantomimy im. H. Tomaszewskiego

Książka o teatrze: –

Nadzieja: –

Skandal sezonu: Awantura wokół projektu ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny.

Anna Jazgarska (Teatralny.pl)

Przedstawienie: Lubiewo, reż. Jędrzej Piaskowski, adaptacja i dramaturgia Hubert Sulima, Wrocławski Teatr Współczesny

Teatr: Teatr Wybrzeże w Gdańsku

Nowy tekst wystawiony na polskich scenach: Hubert Sulima, Strach zżera duszę, Teatr Śląski im. S. Wyspiańskiego w Katowicach, Marius von Mayenburg, Ellen Babić (w świetnym tłumaczeniu Karoliny Bikont), Teatr Wybrzeże w Gdańsku

Reżyseria: Jędrzej Piaskowski – za cały sezon

Występ/rola kobieca: Milena Gauer jako Anastazja Potocka/Marzena Domaros, Erotyczne immunitety, sex i transformacja, reż. Wiktor Rubin, Teatr im. S. Jaracza w Olsztynie

Występ/rola męska: Marek Tynda jako Paul Pokriefke i August Pokriefke, Sprawa Davida Frankfurtera, reż. Marcin Wierzchowski, Teatr Wybrzeże w Gdańsku

Dramaturgia: Patrycja Kowańska, Very Ibsen, reż. Dominika Knapik, Teatr Współczesny w Szczecinie

Scenografia: Jagna Janicka, Nosferatu, reż. Mariusz Grzegorzek, Teatr Wybrzeże w Gdańsku

Kostiumy: Hanka Podraza, Wichrowe wzgórza. Love To Die, reż. Klaudia Hartung-Wójciak, Teatr Polski im. H. Konieczki w Bydgoszczy

Reżyseria światła: Jędrzej Jęcikowski, Wichrowe wzgórza. Love To Die, reż. Klaudia Hartung-Wójciak, Teatr Polski im. H. Konieczki w Bydgoszczy

Choreografia: Paulina Jaksim i Katarzyna Kulmińska (Hashimotowiksa) za choreografie do przedstawień Marcina Libera: Złe baśnie, Wrocławski Teatr Pantomimy im. H. Tomaszewskiego, Diabeł i dziewczyna, Teatr Nowy im. I. Cywińskiej w Poznaniu

Muzyka/reżyseria dźwięku: Wojciech Brożek, Mały Książę, reż. Michał Derlatka, Teatr Miniatura w Gdańsku

Książka o teatrze: Zbigniew Majchrowski, Trans/dygresje. Eseje o przekraczaniu granic. Tom 1, Słowo/obraz terytoria

Nadzieja: Mateusz Wróblewicz, aktor Teatru Nowego w Poznaniu od listopada 2025 roku

Skandal sezonu: Sprawa Polskiego Teatru Tańca w Poznaniu – uparte utrzymywanie Iwony Pasińskiej na stanowisku dyrektorki.

Jolanta Kowalska (współpracowniczka „Teatru”)

Przedstawienie: Termopile polskie, reż. Jan Klata, Teatr Narodowy w Warszawie

Teatr: Warto zwrócić uwagę na wzlot Wrocławskiego Teatru Pantomimy im. H. Tomaszewskiego, który nastąpił na przestrzeni kilku ostatnich sezonów. Scena, która jeszcze niedawno miała status niszowej, dzięki wytrwałej pracy zespołu i odważnym decyzjom artystycznym weszła do grupy najciekawszych i najdynamiczniej rozwijających się teatrów w Polsce.

Nowy tekst wystawiony na polskich scenach: Edward Pasewicz, Pulverkopf, Nowy Teatr w Warszawie i Teatr Polski w Poznaniu

Reżyseria: Krzysztof Warlikowski, Europa, Nowy Teatr w Warszawie

Występ/rola kobieca: Danuta Stenka jako Adezu, Kabalistka Uzeda i Królowa Montezuma, Rękopis znaleziony w Saragossie, reż. Grzegorz Jarzyna, Teatr Polski im. A. Szyfmana w Warszawie

Występ/rola męska: Krzysztof Oleksyn jako Norbert von Hannenheim, Pulverkopf, reż. Katarzyna Kalwat, Nowy Teatr w Warszawie i Teatr Polski w Poznaniu

Dramaturgia: Joanna Bednarczyk, Wegetarianka, reż. Paweł Miśkiewicz, Teatr im. J. Słowackiego w Krakowie

Scenografia: Grzegorz Layer, Requiem dla snu, reż. Jakub Skrzywanek, Teatr Studio im. S.I. Witkiewicza w Warszawie i Narodowy Stary Teatr w Krakowie

Kostiumy: ale też scenografia i światła, Mirek Kaczmarek, Krzyżacy, reż. Jan Klata, Teatr im. S. Jaracza w Olsztynie

Reżyseria światła: Aleksandr Prowaliński, Little, reż. Gosia Wdowik, Wrocławski Teatr Pantomimy im. H. Tomaszewskiego

Choreografia: Mateusz Pietrzak, Folwark zwierzęcy, reż. Wojciech Kościelniak, Teatr Ludowy w Krakowie

Muzyka/reżyseria dźwięku: Wojciech Błażejczyk, Słońce, powietrze, popiół, reż. Katarzyna Kalwat, Teatr Polski w Podziemiu

Książka o teatrze: Dariusz Kosiński, Grot Fausta. Faustyczne dzieje teatru Jerzego Grotowskiego, Instytut Teatralny im. Z. Raszewskiego

Nadzieja: Osiem nadziei aktorskich, czyli pełny skład spektaklu studenckiego Akademii Teatralnej w Warszawie Schody, schody, schody w reż. Wojciecha Farugi: Zofia „Cynka” Derwich, Oliwia Hołozubiec, Jakub Jankiewicz, Katarzyna Łubik, Nela Maciejewska, Małgorzata Nowińska, Damian Pelc, Piotr Zapert.

Skandal sezonu: –

Aneta Kyzioł („Polityka”)

Przedstawienie: Strach przed lataniem, reż. Weronika Szczawińska, TR Warszawa – najbardziej porywający, dający do myślenia i fantastycznie zagrany spektakl sezonu, ale z tych samych powodów, może uszeregowanych w innej kolejności, a może nie, wskazałabym tu Lalkę, reż. Mikita Iłynczyk, Teatr Dramatyczny im. G. Holoubka w Warszawie.

Teatr: Narodowy Stary Teatr w Krakowie

Nowy tekst wystawiony na polskich scenach: Ana Elena Correa, Wszyscy jesteśmy Belén, adaptacja i dramaturgia Martyna Wawrzyniak, Teatr im. S. Jaracza w Olsztynie

Reżyseria: Michał Borczuch, Piramida zwierząt, Narodowy Stary Teatr w Krakowie

Występ/rola kobieca: Fenomenalna Marta Nieradkiewicz jako Isadora Wing, Strach przed lataniem, reż. Weronika Szczawińska, TR Warszawa, ale nie sposób nie zauważyć też niezwykłego wyczynu aktorsko-sportowego Magdaleny Cieleckiej, „aktorki do zadań specjalnych”, w 24-godzinnym maratonie teatralnym The Second Woman na Malta Festival Poznań.

Występ/rola męska: Jan Frycz jako król Stanisław August Poniatowski w wykonaniu perfekcyjnie wyważającym komizm i tragizm, Termopile polskie, reż. Jan Klata, Teatr Narodowy w Warszawie

Dramaturgia: Milo Rau, Servane Dècle, Proces Pelicot, TR Warszawa

Scenografia: Fabien Lédé, Sublokatorka, reż. Maja Kleczewska, Teatr Powszechny w Warszawie

Kostiumy: Sławek Blaszewski, Hamlet, reż. Kamil Białaszek, Teatr Powszechny w Warszawie

Reżyseria światła: Aleksandr Prowaliński, Prowadź swój pług przez kości umarłych, reż. Lena Frankiewicz, Teatr im. S. Jaracza w Łodzi

Choreografia: Ramona Nagabczyńska, Kocham balet, Teatr Komuna Warszawa

Muzyka/reżyseria dźwięku: Krzysztof Bagiński, This resting, patience, reż., chor.Ewa Dziarnowska (pokaz na Malta Festival Poznań)

Książka o teatrze: Wznowienie Shakespeare. Stwarzanie świata Stephena Greenblatta na fali nowego zainteresowania Szekspirem wywołanego filmem Hamnet w reż. Chloé Zhao.

Nadzieja: Anna Obszańska – twórczyni oryginalnego języka teatralnego: opartego na ruchu, wyrazistego, pojemnego znaczeniowo, współczesnego.

Skandal sezonu: Agresja.

Witold Mrozek („Gazeta Wyborcza”)

Przedstawienie: Erotyczne immunitety, sex i transformacja, reż. Wiktor Rubin, Teatr im. S. Jaracza w Olsztynie

Teatr: Teatr Telewizji

Nowy tekst wystawiony na polskich scenach: Marek Modzelewski, Pacyfiści, Teatr Współczesny w Warszawie i Teatr STU w Krakowie

Reżyseria: Jędrzej Piaskowski, Lubiewo, Wrocławski Teatr Współczesny

Występ/rola kobieca: Milena Gauer jako Anastazja Potocka/Marzena Domaros, Erotyczne immunitety, sex i transformacja, reż. Wiktor Rubin, Teatr im. S. Jaracza w Olsztynie

Występ/rola męska: Rafał Maćkowiak jako Bennett Wing, Strach przed lataniem, reż. Weronika Szczawińska, TR Warszawa

Dramaturgia: Piotr Wawer jr, Strach przed lataniem według Eriki Jong, reż. Weronika Szczawińska, TR Warszawa

Scenografia: Łukasz Surowiec, Erotyczne immunitety, sex i transformacja, reż. Wiktor Rubin, Teatr im. S. Jaracza w Olsztynie

Kostiumy: Rafał Domagała, Lubiewo, reż. Jędrzej Piaskowski, Wrocławski Teatr Współczesny

Reżyseria światła: Monika Stolarska, Martwe natury, reż. Elsa Revcolevschi, Narodowy Stary Teatr w Krakowie

Choreografia: Alicja Czyczel, Strach przed lataniem, reż. Weronika Szczawińska, TR Warszawa

Muzyka/reżyseria dźwięku: Wojciech Blecharz, BOW, chor. Wojciech Grudziński, Pawilon tańca i innych sztuk performatywnych w Warszawie

Książka o teatrze: Marta Bryś, Teatr Żydowski im. Estery Rachel i Idy Kamińskich w Warszawie. Opowieść zespołu aktorskiego. Biografia instytucji, Wydawnictwo Austeria

Nadzieja: Chciałbym mieć nadzieję, że zmiany na stanowiskach dyrektorskich w publicznych teatrach tańca w Bytomiu (Bytomski Teatr Tańca i Ruchu Rozbark) i Poznaniu (Polski Teatr Tańca) będą też zmianą jakościową i przywrócą obu ośrodkom istotną pozycję na teatralnej mapie. Jak będzie, zobaczymy.

Skandal sezonu: Zasadnicza obojętność polskiego teatru – również tego „krytycznego”, z bardzo nielicznymi wyjątkami – na świat dookoła, zwłaszcza narastającą faszyzację większości ugrupowań politycznych, klasy średniej i społeczeństwa w ogóle, nastroje antyukraińskie, rasistowskie, islamofobiczne, antysemickie, antyimigranckie. Podążanie utartymi koleinami zarówno własnych przyzwyczajeń, jak i polskiej debaty publicznej – ta obojętność to wbrew pozorom również jej cecha.

Katarzyna Niedurny (Podcast o Teatrze)

Przedstawienie: Wichrowe Wzgórza. Love To Die, reż. Klaudia Hartung-Wójciak, Teatr Polski im. H. Konieczki w Bydgoszczy. Za stworzenie wielowymiarowej opowieści o miłości, pamięci i niespełnieniu, w której równoległe historie bohaterów układają się w poruszającą refleksję nad ludzkimi wyborami i ich konsekwencjami.

Teatr: Teatr im. S. Żeromskiego w Kielcach. Za konsekwentne tworzenie spektakli o wysokim poziomie artystycznym mimo wyjątkowo trudnego okresu dla instytucji.

Nowy tekst wystawiony na polskich scenach: Mateusz Górniak, Piramida zwierząt, Narodowy Stary Teatr w Krakowie. Za precyzyjne wpisanie w tekst rytmu opowieści, w której tempo, humor i napięcie budują sugestywny obraz środowiska artystycznego lat 90.

Reżyseria: Jędrzej Piaskowski, Strach zżera duszę, Teatr Śląski im. S. Wyspiańskiego w Katowicach, i Lubiewo, Wrocławski Teatr Współczesny. Za twórcze poszukiwanie formy dla queerowych historii, odważną grę z teatralnymi konwencjami oraz tworzenie spektakli, które zapraszają widzów do uważnego i pełnego empatii współbycia z opowiadanymi historiami.

Występ/rola kobieca: Violetta Smolińska. Za znakomity sezon pełen różnorodnych kreacji aktorskich. Za role, które przyciągają wzrok, imponują sceniczną energią i pokazują wyjątkową wszechstronność oraz odwagę artystyczną.

Występ/rola męska: Cezary Tomaszewski. Za wyjątkową siłę performerskiej obecności i odwagę zmierzenia się z osobistą historią w spektaklu U mnie wszystko w porządku, Teatr Studio im. S.I. Witkiewicza w Warszawie.

Dramaturgia: Klaudia Hartung-Wójciak, Wichrowe Wzgórza. Love To Die, Teatr Polski im. H. Konieczki w Bydgoszczy. Za dramaturgię, która wychodząc od literackiej klasyki, tworzy żywy, współczesny i pulsujący teatralny organizm.

Scenografia: Anna Wołoszczuk, Mireczek, reż. Krzysztof Popiołek, Teatr im. S. Jaracza w Olsztynie. Za scenografię, która w sugestywny sposób materializuje emocje bohaterów i współtworzy dramaturgię spektaklu.

Kostiumy: Patrycja Fitzet, Magiczna rana, reż. Radosław Maciąg, Teatr Studio im. S.I. Witkiewicza w Warszawie. Za kostiumy, które wyraziście dookreślają bohaterów, a zarazem budują spójny, wspólny świat sceniczny.

Reżyseria światła: Robert Mleczko, Piramida zwierząt, reż. Michał Borczuch, Narodowy Stary Teatr w Krakowie. Za reżyserię światła, która z jednej scenicznej przestrzeni wydobywa wiele odmiennych światów.

Choreografia: Anna Obszańska, Nowy wspaniały świat,Wrocławski Teatr Pantomimy im. H. Tomaszewskiego. Za twórcze wykorzystanie środków pantomimy do prowadzenia opowieści i budowania znaczeń.

Muzyka/reżyseria dźwięku: Julia Gadzina i Piotr Wawer jr, Piękny i krótki spektakl o komunikacji, reż. Piotr Wawer jr, Teatr Współczesny w Szczecinie. Za zbudowanie spektaklu wokół piosenki Enjoy the Silence Depeche Mode, która w mojej głowie będzie rozbrzmiewać już zawsze.

Książka o teatrze: Niestety nie miałam okazji przeczytać żadnej książki o teatrze wydanej w tym roku.

Nadzieja: We wszystkich, którzy dzięki swojej codziennej pracy sprawiają, że teatr istnieje.

Skandal sezonu: Jan Klata, który skuteczne uniemożliwił Piotrowi Dobrowolskiemu poprowadzenie spotkania podczas festiwalu Opolskie Konfrontacje Teatralne.

Magdalena Ożarowska (współpracowniczka „Teatru”)

Przedstawienie: This resting, patience, chor. Ewa Dziarnowska

Teatr: Teatr Ochoty im. H. i J. Machulskich w Warszawie

Nowy tekst wystawiony na polskich scenach: Han Kang, Wegetarianka, adaptacja i dramaturgia Joanna Bednarczyk, Teatr im. J. Słowackiego w Krakowie

Reżyseria: Weronika Szczawińska i Alicja Czyczel (współpraca reżyserska), Strach przed lataniem, TR Warszawa

Występ/rola kobieca: Magdalena Cielecka jako Virginia w The Second Woman, reż. Anna Breckon i Nat Randall, Malta Festival Poznań

Występ/rola męska: Juliusz Chrząstowski jako Robert Diabeł, Prałat, reż. Marcin Liber, Teatr Telewizji

Dramaturgia: Patrycja Kowańska, Very Ibsen, reż. Dominika Knapik, Teatr Współczesny w Szczecinie

Scenografia: Mirek Kaczmarek, Prałat, reż. Marcin Liber, Teatr Telewizji

Kostiumy: Marta Szypulska i Natalia Dziarczykowska (współpraca kostiumograficzna), Strach przed lataniem, reż. Weronika Szczawińska, TR Warszawa

Reżyseria światła: Robert Mleczko, Magiczna rana, reż. Radosław Maciąg, Teatr Studio im. S.I. Witkiewicza w Warszawie

Choreografia: Ewa Dziarnowska, This resting, patience

Muzyka/reżyseria dźwięku: Nagrobki, The End,chor. Magda Jędra i Kasia Kania, Teatr Komuna Warszawa

Książka o teatrze: Monika Kwaśniewska-Mikuła, #MeToo na rzecz przyszłości. Projekty artystyczne o przemocy (seksualnej) w teatrze, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego

Nadzieja: Ewa Dziarnowska

Skandal sezonu: Wszystkie dramy o mężczyznach, generowane i podkręcane przez mężczyzn.

Anna Pajęcka („Dwutygodnik”)

Przedstawienie: Wszyscy jesteśmy Belén, reż. Katarzyna Minkowska, Teatr im. S. Jaracza w Olsztynie. Minkowska zrobiła spektakl, który budzi sprzeciw, rozgrzebuje rany, jest mądrze polityczny, a zarazem nie zamyka widza w beznadziei. Wszystko tu zagrało: wspaniały zespół, reżyseria, scenografia i bardzo gęste emocje publiczności. To nie tylko świetne, precyzyjne przedstawienie, ale też wspólnotowe przeżycie. Także po to jest teatr.

Teatr: Jeśli w tym sezonie jakiś teatr zasługuje na szczególne wyróżnienie, to zdecydowanie Teatr im. C.K. Norwida w Jeleniej Górze. Nowa dyrektorka, Katarzyna Sołtys, wraz z zespołem zaproponowała trzy premiery (wszystkie udane), reaktywowała scenę studyjną i przedstawiła repertuar na kolejny sezon, na który naprawdę czeka się z niecierpliwością. Obejrzałam wszystkie premiery i z radością obserwuję, jak to miejsce powraca na teatralną mapę jako silny ośrodek; mam nadzieję, że wrócą tam również krytycy.

Nowy tekst wystawiony na polskich scenach: Cezary Tomaszewski, U mnie wszystko w porządku, Teatr Studio im. S.I. Witkiewicza w Warszawie – doceniam za odwagę i uważną, świadomą pracę z emocjami widza.

Reżyseria: Jędrzej Piaskowski, Strach zżera duszę, Teatr Śląski im. S. Wyspiańskiego w Katowicach, oraz inne spektakle tego reżysera – nadal nikt w Polsce nie reżyseruje tak jak on.

Występ/rola kobieca: Angelika Cegielska, Sceny z życia pobożnych mieszkańców Waldenburga, reż. Jacek Jabrzyk, Teatr Dramatyczny im. J. Szaniawskiego w Wałbrzychu. Warto przypominać, jak niezwykłą, unikatową i świadomą jest aktorką.

Występ/rola męska: Tu musi być ex aequo, bo grali w duecie: Filip Zaręba i Michał Królikowski, pieśni piekarzy polskich, reż. Klaudia Gębska, Teatr Telewizji

Dramaturgia: Bartosz Cwaliński – zarówno za Koriolana w Teatrze Nowym im. I. Cywińskiej w Poznaniu, jak i za Pana Wołodyjowskiego w Teatrze Ludowym w Krakowie (oba reżyserował Stanisław Chludziński). Cwaliński to mój wybór w tej ankiecie drugi rok z rzędu.

Scenografia: Aleksandra Wasilkowska, Podróże Guliwera, reż. Krzysztof Garbaczewski, Teatr Guliwer w Warszawie

Kostiumy: Klaudia Hegab, Very Ibsen, reż. Dominika Knapik, Teatr Współczesny w Szczecinie. To piękny przykład uwspólniania języka wizualnego z tekstem.

Reżyseria światła: Tadeusz Pyrczak za światło w reżyserowanym przez siebie spektaklu Schronisko, które przestało istnieć, Teatr im. C.K. Norwida w Jeleniej Górze. Światło stanowiło tam naprawdę ważną część opowieści, co narzuciło wobec tego narzędzia duże wymagania – efekt okazał się świetny.

Choreografia: Anna Obszańska, Nowy wspaniały świat, Wrocławski Teatr Pantomimy im. H. Tomaszewskiego. Nie mogę zapomnieć.

Muzyka/reżyseria dźwięku: Muzyka z telewizyjnej wersji spektaklu pieśni piekarzy polskich, reż. Klaudia Gębska, Teatr Telewizji. Odpowiada za nią Karol Augustyniak, a za teksty – Michał Królikowski, Piotr Tuleja i Filip Zaręba. Muzyka ze spektaklu ukazała się kilka tygodni temu w formie albumu na platformach streamingowych i bardzo często jej słucham; jeśli rap w teatrze, to właśnie taki.

Książka o teatrze: Przeczytałam w tym roku za mało książek o teatrze, żeby uczciwie wskazać jedną.

Nadzieja: Stanisław Chludziński i Bartosz Cwaliński. W poprzednim sezonie ten duet z roczników dwutysięcznych pokazał spektakl o czterdziestolatkach napisany tak, jakby wyszedł spod ręki osób z ogromnym doświadczeniem życiowym. W tym roku w swoich kolejnych premierach udowodnili, jak dobrze potrafią mówić do własnego pokolenia – i jak wyczulony mają społeczny słuch.

Skandal sezonu: Reakcja na ustawę o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny i hejt na artystów. Skandaliczne jest także to, w jaki sposób przygotowano komunikację wokół jednej z najważniejszych dla środowiska artystycznego – także teatralnego – ustaw.

Małgorzata Piekutowa („Raptularz”)

Przedstawienie: Termopile polskie, reż. Jan Klata, Teatr Narodowy w Warszawie

Teatr: –

Nowy tekst wystawiony na polskich scenach: Piotr Domalewski, Zamknij oczy Nel. W pustyni i w puszczy – epilog, Narodowy Stary Teatr w Krakowie

Reżyseria: Agata Duda-Gracz, Memling, czyli historia końca świata, Teatr Wybrzeże w Gdańsku

Występ/rola kobieca: Natalia Szczypka i Ewa Skibińska jako Ofelia, Hamlet, reż. Kamil Białaszek, Teatr Powszechny im. Z. Hübnera w Warszawie

Występ/rola męska: Hugo Tarres jako Hal Incandenza, Niewyczerpany żart, reż. Kamil Białaszek, Teatr Narodowy w Warszawie

Dramaturgia: Jerzy Machowski, Stara-Nowa Pastorałka, reż. Jerzy Machowski, Teatr Klasyki Polskiej

Scenografia: Julia Zawadzka, Niewyczerpany żart, reż. Kamil Białaszek, Teatr Narodowy w Warszawie

Kostiumy: Sławek Blaszewski, Hamlet, reż. Kamil Białaszek, Teatr Powszechny im. Z. Hübnera w Warszawie

Reżyseria światła: Katarzyna Łuszczyk, Między nogami Leny, czyli „Zaśnięcie Najświętszej Marii Panny” według Caravaggia, reż. Agata Duda-Gracz, Teatr Śląski im. S. Wyspiańskiego w Katowicach

Choreografia: Bartosz Dopytalski, Niewyczerpany żart, reż. Kamil Białaszek, Teatr Narodowy w Warszawie

Muzyka/reżyseria dźwięku: Maja Kleszcz i Wojtek Krzak, Memling, czyli historia końca świata, reż. Agata Duda-Gracz, Teatr Wybrzeże w Gdańsku

Książka o teatrze: Tadeusz Kornaś, Od STS-ów do kontrkultury. Teatr studencki w PRL-u w latach 1954–1969. Najważniejsze zespoły i spektakle, Instytut Teatralny im. Z. Raszewskiego

Nadzieja: –

Skandal sezonu: Rzecz działa się za kulisami przedostatniej edycji festiwalu Kontakt, ale opisano ją w sierpniu 2025 (https://www.dialog-pismo.pl/przedstawienia/farma-trolli). Niewielkie, ale wpływowe grono kuratorów i organizatorów festiwalu (nb. wyjątkowo nietrafnie obsadzone w rolach środowiskowych autorytetów moralnych), z pozycji zwierzchniej stawiało do pionu grupę studentek, bo nie spodobały się ich opinie dotyczące kwestii estetycznych i programowych. Koroną dzieła był regularny donos złożony przez dyrektorkę Teatru im. W. Horzycy do władz Akademii Teatralnej.

Tomasz Plata („Teatr”)

Przedstawienie: Proces Pelicot, reż. Milo Rau i Servane Dècle, TR Warszawa

Teatr: Wrocławski Teatr Pantomimy im. H. Tomaszewskiego

Nowy tekst wystawiony na polskich scenach: Łatwiej byłoby mi przygotować długa listę wybitnych współczesnych tekstów, wobec których polski teatr pozostaje obojętny.

Reżyseria: Weronika Szczawińska, Strach przed lataniem, TR Warszawa

Występ/rola kobieca: Marta Nieradkiewicz jako Isadora Wing, Strach przed lataniem, reż. Weronika Szczawińska, TR Warszawa

Występ /rola męska: Oskar Hamerski jako Kniaź Patiomkin, Wańka Kain, Arżanow, Termopile polskie, reż. Jan Klata, Teatr Narodowy w Warszawie

Dramaturgia: Milo Rau i Servane Dècle, Proces Pelicot, TR Warszawa

Scenografia: przestrzeń w This resting, patience, chor. Ewa Dziarnowska

Kostiumy: Marta Szypulska, Strach przed lataniem, reż. Weronika Szczawińska, TR Warszawa

Reżyseria światła: Jacqueline Sobiszewski, Requiem dla snu, reż. Jakub Skrzywanek, Teatr Studio im. S.I. Witkiewicza w Warszawie i Narodowy Stary Teatr w Krakowie

Choreografia: Ewa Dziarnowska, This resting, patience

Muzyka/reżyseria dźwięku: Marcin Masecki, Requiem dla snu, reż. Jakub Skrzywanek, Teatr Studio im. S.I. Witkiewicza w Warszawie i Narodowy Stary Teatr w Krakowie

Książka o teatrze: Maciej Gdula, Jak uniknąć tragedii. William Szekspir a świat współczesny, Wydawnictwo Krytyki Politycznej

Nadzieja: Ewa Dziarnowska

Skandal sezonu: Raczej rozczarowanie niż skandal: ogólny marazm programowy, zwłaszcza w głównym nurcie.

Katarzyna Tokarska-Stangret („Teatr”)

Przedstawienie: This resting, patience, chor. Ewa Dziarnowska

Teatr: Teatr im. S. Jaracza w Olsztynie

Nowy tekst wystawiony na polskich scenach: Katarzyna Sobczuk, Mała empiria, adaptacja i reż. Anna Ilczuk, Teatr Studio im. S.I. Witkiewicza w Warszawie. Za podjęcie tematu pracy opiekuńczej, która jest udziałem kobiet.

Reżyseria: Weronika Szczawińska, Strach przed lataniem, TR Warszawa

Występ/rola kobieca: Marta Nieradkiewicz jako Isadora Wing, Strach przed lataniem, reż. Weronika Szczawińska, TR Warszawa

Występ/rola męska: Robert T. Majewski jako ojciec alkoholik, Muszenie, reż. Jagoda Szelc, Teatr Dramatyczny im. G. Holoubka w Warszawie

Dramaturgia: Dramaturgia oraz reżyseria i risercz – Milo Rau i Servane Dècle, Proces Pelicot, TR Warszawa

Scenografia: Scenografia i lalki Aleksandry Wasilkowskiej (oraz kostiumy Sławka Blaszewskiego) w Podróżach Guliwera, reż. Krzysztof Garbaczewski, Teatr Guliwer w Warszawie

Kostiumy: Mirek Kaczmarek, Termopile polskie, reż. Jan Klata, Teatr Narodowy w Warszawie. Kostiumy plus scenografia i światło Justyny Łagowskiej dają spektakularną wizualność. Tak miało być.

Reżyseria światła: Jędrzej Jęcikowski, Wszyscy jesteśmy Belén, reż.Katarzyna Minkowska, Teatr im. S. Jaracza w Olsztynie

Choreografia: Dominika Knapik, Very Ibsen, Teatr Współczesny w Szczecinie. Niezwykłe jakości w pracy z aktorami dramatycznymi.

Muzyka/reżyseria dźwięku: Paweł Mykietyn, Europa, reż. Krzysztof Warlikowski, Nowy Teatr w Warszawie. Znane, ale wciąż intensywne.

Książka o teatrze: Pamięć teatru. Polska fotografia teatralna od początku istnienia do dziś, Instytut Teatralny im. Z. Raszewskiego. Tytuł pokazuje skalę przedsięwzięcia.

Nadzieja: Ewa Dziarnowska!

Skandal sezonu: –

Adrianna Wolińska („Teatr”)

Przedstawienie: Wszyscy jesteśmy Belén, reż.Katarzyna Minkowska, Teatr im. S. Jaracza w Olsztynie

Teatr: –

Nowy tekst wystawiony na polskich scenach: Michał Kmiecik, Prawdziwa zbrodnia, Teatr Lalek Pleciuga w Szczecinie

Reżyseria: Agnieszka Glińska, Franciszek Przybylski, Moralność pani Dulskiej, Teatr Telewizji

Występ/rola kobieca: Maja Pankiewicz, Magiczna rana, reż. Radosław Maciąg, Teatr Studio im. S.I. Witkiewicza w Warszawie

Występ/rola męska: Dawid Sozański, Wieczne rodeo, reż. Anna Karasińska, Wrocławski Teatr Pantomimy im. H. Tomaszewskiego

Dramaturgia: Weronika Zajkowska, Żeromski: backstage, Teatr im. S. Żeromskiego w Kielcach

Scenografia: Wiktoria Walendzik, Wichrowe Wzgórza. Love To Die, reż. Klaudia Hartung-Wójciak, Teatr Polski im. H. Konieczki w Bydgoszczy

Kostiumy: Hanka Podraza, Wichrowe Wzgórza. Love To Die, reż. Klaudia Hartung-Wójciak, Teatr Polski im. H. Konieczki w Bydgoszczy

Reżyseria światła: Jędrzej Jęcikowski, Wichrowe Wzgórza. Love To Die, reż. Klaudia Hartung-Wójciak, Teatr Polski im. H. Konieczki w Bydgoszczy

Choreografia: Dominika Knapik, Very Ibsen, Teatr Współczesny w Szczecinie

Muzyka/reżyseria dźwięku: Szymon Lechowicz, Very Ibsen, reż. Dominika Knapik, Teatr Współczesny w Szczecinie

Książka o teatrze: –

Nadzieja: Jest jej wiele. Polski teatr ma wiele zdolnych twórczyń i twórców.

Skandal sezonu: –

Maryla Zielińska (współpracowniczka „Didaskaliów. Gazety Teatralnej” i „Teatru”)

Przedstawienie: Strach przed lataniem, reż. Weronika Szczawińska, TR Warszawa. Spektakl uwalniający, to znaczy dający poczucie wolności i zapraszający do wspólnego śmiechu, dowcipny, lekki, świetnie zagrany. Nowa jakość w teatrze Weroniki Szczawińskiej. Gatunkowo może były potężniejsze przedstawienia – jak na przykład Krzyżacy i Termopile polskie, ale do takiego teatru Jan Klata już nas przyzwyczaił, a tu zaskoczenie.

Teatr: Nowe trójmiasto.Teatr Wybrzeże dobrze się ma, ale to nie zaskoczenie. Dawno nie byłam w Elblągu, a tam okazuje się, że też jest bardzo sprawny zespół. Słupsk oglądam częściej, więc już zdziwienia nie było, a zawsze miło popatrzeć na wszechstronny zespół.

Nowy tekst wystawiony na polskich scenach: Edward Pasewicz, Pulverkopf. Powieść nie nowinka, bo z 2021 roku, ale po raz pierwszy wystawiona – w koprodukcji teatrów Nowego w Warszawie i Polskiego w Poznaniu. Adaptacja autora i Krzysztofa Szekalskiego przygotowana dla Katarzyny Kalwat słabsza od oryginału, ale na szczęście zaczęłam od czytania książki i z podziwu nie wyszłam.

Reżyseria: Jan Klata, Krzyżacy, Teatr im. S. Jaracza w Olsztynie, i Termopile polskie, Teatr Narodowy w Warszawie. Bardzo dobre wyczucie miejsca i czasu dla tych premier. W Olsztynie co prawda autorem przebiegłego pomysłu repertuarowego na uczczenie stulecia miejscowego teatru był dyrektor Paweł Dobrowolski, ale reszta należała już do wyobraźni reżysera i kreatywności jego współpracowników. Otwarcie dyrekcji w Narodowym związane z rocznicą inauguracji sceny przez króla Stanisława Augusta, który zresztą jako postać pojawia się w spektaklu, to bez wątpienia nowy rozdział w historii tego zespołu, nowa energia w Sali Bogusławskiego, zaskakujące oblicza niektórych aktorów.

Występ/rola kobieca: Marta Nieradkiewicz jako Isadora Wing, Strach przed lataniem, reż. Weronika Szczawińska, TR Warszawa. Brawura. Lot. Wdzięk!

Występ/rola męska: Vitalik Havryla w roli tytułowej, Pan Tadeusz, reż. Wojtek Klemm, Teatr im. J. Słowackiego w Krakowie, i jako Julian Sorel, Czerwone i czarne, reż. Bartosz Szydłowski, Teatr Łaźnia Nowa w Krakowie. On fruwa! Niby nie mocarnej postury, a przecież „podobny strukturą torsu do skał!” – jak śpiewał Wiesław Michnikowski w Kabarecie Starszych Panów. Z wielkim wyczuciem wpisuje się w koncepcje przedstawień, w grę zespołu.

Dramaturgia: Tomasz Cymerman, Pan Tadeusz, Teatr im. J. Słowackiego w Krakowie, i Ludzie bezdomni, Teatr Miejski w Gliwicach – obydwa przedstawienia w reżyserii Wojtka Klemma. Co oni nie powymyślali z Klemmem, szczególnie w Panu Tadeuszu! Ale gdy się już ochłonie ze zdumienia i nawet ze zniesmaczenia, a zwłaszcza gdy sięgnie się po scenariusz, to widać misterną robotę literacką. Pracę, która świadczy o głębokiej znajomości oryginału, o szacunku dla jego litery.

Scenografia: Barbara Hanicka, Wegetarianka, reż. Paweł Miśkiewicz, Teatr im. J. Słowackiego w Krakowie. Paweł Miśkiewicz opowiada o kobiecie, która odrzuca jedzenie mięsa, stopniowo odrzuca też więzy rodzinne, społeczne, chce żyć samoistnie jak roślina, w symbiozie z naturą, zatracając swą cielesność. Trudno to zrozumieć jej otoczeniu, trudno może i nam widzom, ale scenografia wciąga nas w ten proces, uwiarygodnia go. Mimo że jest oparty na bardzo wsobnym przymusie bohaterki, odbieramy go sensorycznie, głównie przez obraz, morficzność wypełniających go form, magiczność, głębię.

Kostiumy: Mirek Kaczmarek, Krzyżacy, reż. Jan Klata, Teatr im. S. Jaracza w Olsztynie, Termopile polskie, reż. Jan Klata, Teatr Narodowy w Warszawie, Pan Tadeusz, reż. Wojtek Klemm, Teatr im. J. Słowackiego w Krakowie. Niezmiennie imponujące! Genialny skrót w myśleniu o postaci. Mnóstwo znaczeń i uruchomionych skojarzeń, nie bez dowcipu.

Reżyseria światła: Jędrzej Jęcikowski, Hamlet, reż. Kamil Białaszek, Teatr Powszechny im. Z. Hübnera w Warszawie.Trudno rozdzielić pracę scenografa, autora multimediów i reżysera światła w tym przedstawieniu, ale zakładam, że to właśnie ten ostatni spaja szalony kalejdoskop wizualnych bodźców w jeden świat. Magia.

Choreografia: Maćko Prusak, Krzyżacy, reż. Jan Klata, Teatr im. S. Jaracza w Olsztynie. Niezmiennie wspaniała! Genialny skrót w myśleniu o postaci. Mnóstwo znaczeń i uruchomionych skojarzeń, nie bez dowcipu.

Muzyka/reżyseria dźwięku: Fryderyk Lutyński, Pulverkopf, reż. Katarzyna Kalwat, Nowy Teatr w Warszawie i Teatr Polski w Poznaniu. Niesamowita przygoda – wniknąć w wyobraźnię kompozytora Norberta von Hannenheima za pośrednictwem niejasnej biografii i nielicznych utworów, które po sobie pozostawił, ich fragmentów. Zagrać je, ale i zaproponować swoją muzykę, stać się jako pianista częścią świata wykreowanego przez reżyserkę. Performować ten świat.

Książka o teatrze: Natalija Jakubowa, Irena Solska. Ciężar niezwykłości, IBL PAN, seria „lupa obscura”.Sterta wspaniale zapowiadających się lektur czeka, a ja dopiero przy książce z 2024 roku. Świetnie się ją czyta dzięki lekkiemu pióru badaczki i tłumaczeniu Agnieszki Marszałek, która sama jest historyczką teatru. Praca wnosi wiele ciekawych perspektyw badawczych, imponuje znajomością źródeł i sposobem ich wykorzystania.

Nadzieja: Kamil Białaszek.Nie widziałam jeszcze Niewyczerpanego żartu Davida Fostera Wallace’a w Teatrze Narodowym w Warszawie, ale już Nowy PAN TADEUSZ, tylko że rapowy z Teatru Polskiego w Poznaniu i Hamlet w Teatrze Powszechnym im. Z. Hübnera w Warszawie wystarczą, by zobaczyć w tym reżyserze artystę odważnego, wszechstronnego, z fascynującą wyobraźnią. Bierze się za potężne teksty, z dużym zespołem, wytwarza złożone widowiska, ogarnia to lepiej, gorzej, ale z temperaturą, pasją, po swojemu. Wszystko, wszędzie, naraz.

Skandal sezonu: Reakcja artystów na krytykę.Jesteśmy ci, którzy sobie przychodzą na gotowe i wyrażają publicznie sąd. Niby jakim prawem? Taki układ. Dziwny – to prawda. To z pewnością praca niewspółmierna do wysiłku zespołu artystów, ale żeby tak liczyć nam słowa, pamiętać latami zdania?!